ΣΑΝΤΑΝΣΚΙ

Το Σαντάνσκι βρίσκεται στους πρόποδες του Πίριν, στις δύο όχθες του ποταμού «Σαντάνσκα Μπίστριτσα», ο οποίος λίγο μετά εκβάλλει στο ποτάμι Στριμώνα. Η πόλη του Σαντάνσκι είναι στη διεθνή οδό Ε-79 και είναι σημείο εκκινήσεως των βασικών τουριστικών δρομολογίων στο βουνό. Απέχει από το ελληνικό συνοριακό σταθμό Προμαχώνα 20 χλμ. και από τα σύνορα με τα Σκόπια 30 χλμ.

Κάτω από τη σημερινή πόλη κείναι τα ερείπια θρακικού κατοικημένου χώρου, κτισμένος γύρο από τις θερμές μεταλλικές πηγές. Οι πρώτοι κάτοικοι ήτανε από τη φυλή μέδοι. Θεωρείται ότι απ’αυτή τη φυλή κατάγεται ο Σπαρτάκ – ο αρχηγός της μεγαλύτερης εξέγερσης /έτος 73 – 71/ στη Ρωμαϊκη αυτοκρατορία. Οι ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στο κέντρο της πόλεως μαρτυρούν ότι η αρχαία πόλη κτιζότανε στον τόπο αυτό σε τρία στάδια κατά τη διάρκεια τριών διαφορετικών εποχών περί τη Νέα εποχή. Το θρακικό χωριό ονομαζότανε Μέδιους, δηλαδή μεταξύ των τριών βουνών – Πίριν, Ογκράζδεν, Αλί Μποτούς. Αργότερα οι Ρωμαίοι αλλάζουν το όνομα του σε Δεζουδάβα. Το χωριό γίνεται πόλη ίσως κατά την εποχή του αυτοκράτορα Πίη /138 – 161/, και την μεγαλύτερη ακμύ φθάνει κατά του αυτοκράτορα Ιουστινιάν /527 – 565/. Κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής εποχής στην πόλη συνεδριάζει Παντοδύναμο συμβούλιο και κάθε χρόνο οργανώνεται μεγάλο τριήμερο πανηγύρι. Οι Ρωμαίοι ξέρουν την ιαματική δύναμη των μεταλλικών πηγών, συμβάλλουν τα ύδατά τους και κτίζουν λουτρό – ασκλέπιον.

Ύστερα από τον 6-ο αιώνα η πόλη καταστράφηκε από βαρβαρικές φυλές. Σ’αυτούς τους τόπους μετοικίζουν Σλάβοι από τη φυλή στριμώνοι και βαπτίζουν την πόλη Σβετί Βρατς /υπάρχει και σαν Σβετί Βράτσοβε/ - των ονομάτων των δύο αδελφών Κοζμά και Νταμιάν – λαϊκοι ιατροί. Στα εδάφη βουλγαρικού κράτους η πόλη μπαίνει κατά την εποχή του χάνου Πρεσιάν /836 – 852/. Κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας η πόλη καταρρέει και μετατράπεται σε μικρό χωριό.

Η αποκατάσταση και η ανάπτυξή του είναι δεμένη με την απελευθέρωση και την μετοίκιση πολλών Βουλγάρων προσφύγων από την Αιγαία και τη Βαρδαρική Μακεδονία ύστερα από τους τρεις πολέμους – τον Βαλκανικό /1912/, το Διασυμμαχικό /1913/ και τον Α Πανκόσμιο πόλεμο /1915 – 1918/. Το 1929 ξανακηρύχτηκε πόλη.

Από το 1947 έχει το όνομα του Γιάνε Σαντάνσκι – επαναστάτης στην Εσωτερική μακεδονική οργάνωση στο Βόρειο επαναστατικό νομό, σκοτωμένος το 1914 στην τοποθεσία Παπάζ τσαίρ /Πόποβι λιβάδι/.

Αξιοθέατα

- Επτάμετρο μνημείο από άσπρη πέτρα του αρχαίου ήρωα Σπαρτάκ.

- Επισκοπική βασιλική με αρχιτεκτονική σε ρωμαίο-κορινθιακό ρυθμό, με πλούσια μαρμαρική διακόσμιση, πολυτελείς τοιχογραφίες και ψηφιδωτά του πατώματος, πολύ καλά διαφυλλαγμένες.

- Η εκκλησία «Αγ. Γεώργιος» /1861/ - το μοναδικό διαφυλλαγμένο κτίριο από την εποχή της Αναγγέννησης.

- Ανεπανάληπτο αστικό πάρκο, στο οποίο υπάρχουν περισσότερα από 160 μεσογειακά φυτά, μερικά από τα οποία είναι προστατευμένα. Το πάρκο χορηγεί άριστες ικανότητες για πολιτιστική ανάπαυση και αθλητισμό. Εδώ βρίσκονται το καλοκαιρινό θέατρο με 2 χιλιάδες θέσεις και 2 πισίνες με ολυμπιακές διαστάσεις και μεταλλικό νερό.

- Οι ιαματικές μεταλλικές πηγές σε συνδιασμό με το ευνοϊκό κλίμα έχουν διαφημήσει το Σαντάνσκι σαν το καλύτερο φυσικό νοσοκομείο βρογχικού άσθματος στην Ευρώπη. Εδώ επίσης νοσηλεύονται βρογχίτιδα, αλεργική ραχίτιδα, ιγμορίτιδα, φαρυγγίτιδα, καταστάσεις ύστερα από πνευμονία, αρθρικές παθήσεις /αρρώστεια του Μπεχτέρεφ, μεταθραυστικές καταστάσεις, ρευματοειδής αρθρίτιδα και άλλες/, παθήσεις του περιφερειακού νευρικού συστήματος /νευραλγίες, νευρίτιδες, πλεξίτιδες/. Ο χώρος είναι κατάλληλος για αποκατάσταση μετά τις προσβολές.

- Μέλνικ /Μελένικο/ - η μικρότερη πόλη στην Βουλγαρία και το σημαντικότερο μνημείο του βουλγαρικού μεσαιωνικού πολιτισμού. Είναι τοποθετημένο σε 24 χλμ. νοτιοανατολικά του Σαντάνσκι. Στις αμμώδεις πυραμίδες του Μέλνικ που είναι φυσικές γλυπτικές με διάφορες μορφές βρίσκονται ιδιόμορφες οιναποθήκες, στις οποίες κατακάθεται και φυλάσσεται το πασίγνωστο κρασί του Μέλνικ.

- Το μοναστήρι του Ρόζεν /8 – 14-ο αιώνα/ σε 6 χλμ. από το Μέλνικ – ένα από τα πιό ενδιαφέροντα και σπουδαία θρησκευτηκά και πολιτιστικά κέντρα στα εδάφη της Βουλγαρίας, αφιερωμένο στην Αγία Παναγιά. Μαζί με το Μέλνικ κηρύχτηκαν σε φυσικό και πολιτιστικό-ιστορικός βιότοπος.